Wereldwijde Defensie-uitgaven sinds de COVID-19-Pandemie: Macro-economische Dynamiek, Geopolitieke Herschikking en Structuurveranderingen (2019–2025)

De periode sinds het uitbreken van de COVID-19-pandemie markeert een historische breuklijn in het wereldwijde defensie-economische landschap1. Waar defensiebudgetten in het eerste jaar van de pandemie nog onder druk leken te staan door acute publieke zorguitgaven en economische krimp, is er in de daaropvolgende jaren een ongekende versnelling opgetreden in de mondiale militaire uitgaven2. Aangedreven door het uitbreken van grootschalige gewapende conflicten, waaronder de Russische invasie van Oekraïne, de escalatie in het Midden-Oosten en de aanhoudende strategische rivaliteit in de Indo-Pacific, zijn de wereldwijde defensie-uitgaven gestegen naar het hoogste niveau dat ooit door het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) is geregistreerd1.

Tussen 2019 — het laatste volledige jaar voor de wereldwijde uitbraak van de pandemie — en 2025 zijn de nominale wereldwijde militaire uitgaven toegenomen van $1.917 miljard naar $2.887 miljard3. Dit vertegenwoordigt een cumulatieve nominale stijging van ruim 50,6 procent over een periode van zes jaar3. Ook in reële termen, gecorrigeerd voor de wereldwijde inflatiegolf van 2021–2023, is er sprake van een structurele groei, waarbij 2025 het elfde achtereenvolgende jaar van stijging markeerde4.

Ontwikkeling van de Wereldwijde Defensie-uitgaven (2019–2025)

In het eerste pandemiejaar 2020 steeg de mondiale militaire uitgave met 2,6 procent in reële termen naar $1.981 miljard3. Zelfs toen het mondiale bruto binnenlands product (BBP) kromp als gevolg van landelijke lockdowns, bleven overheidsbudgetten voor defensie grotendeels beschermd, wat leidde tot een stijging van de wereldwijde 'militaire druk'2. In 2021 passeerden de wereldwijde uitgaven voor het eerst de grens van $2.000 miljard, waarna de groei in 2022 en 2023 verder stroomversnellingen vertoonde2.

De meest dramatische jaar-op-jaar stijging vond plaats in 20241. In dat jaar steeg de wereldwijde defensie-uitgave met 9,4 procent in reële termen tot $2.718 miljard, de sterkste jaarlijkse toename sinds ten minste 19881. Deze piek werd aangedreven door gelijktijdige budgetverhogingen in alle vijf geografische regio's ter wereld1. In 2025 consolideerde deze historische stijging zich met een verdere reële groei van 2,9 procent tot $2.887 miljard4. De mondiale militaire druk — het aandeel van het wereldwijde BBP dat aan defensie wordt besteed — steeg van 2,2 procent in 2019 naar 2,5 procent in 2024 en 20251.

Jaar

Wereldwijde Defensie-uitgaven (mld. USD)

Reële Groei (j-o-j %)

Wereldwijde Militaire Druk (% BBP)

Belangrijkste Geopolitieke en Economische Drijfveren

2019

$1.917

+3,6%

2,2%

Pre-pandemische groeitrend; toenemende spanningen VS-China3

2020

$1.981

+2,6%

2,3%

COVID-19 pandemie; defensiebudgetten beschermd tegen economische krimp3

2021

$2.113

+0,7%

2,2%

Post-pandemisch herstel; grens van $2 biljoen overschreden3

2022

$2.241

+3,7%

2,2%

Escalatie oorlog in Oekraïne; begin grootschalige Europese herbewapening2

2023

$2.443

+6,8%

2,3%

Intensivering strijd in Oekraïne; escalatie Midden-Oosten2

2024

$2.718

+9,4%

2,5%

Sterkste reële stijging sinds Koude Oorlog; brede verhogingen in alle regio's1

2025

$2.887

+2,9%

2,5%

Recordhoogte; aanhoudende budgetuitbreiding in Europa en Azië4

De wereldwijde defensie-uitgaven vertonen een extreem hoge mate van concentratie4. In 2025 namen de vijf grootste spenders — de Verenigde Staten, China, Rusland, Duitsland en India — samen 58 procent ($1.686 miljard) van alle wereldwijde militaire bestedingen voor hun rekening4. De top 15-landen vertegenwoordigden in datzelfde jaar 80 procent van het globale totaal ($2.304 miljard)4.

Geopolitieke Catalysatoren en Regionale Dynamiek

De versnelling van de defensie-uitgaven sinds de pandemie vertoont duidelijke regionale patronen1. Waar de stijging in 2020 en 2021 voornamelijk werd gedreven door de langetermijnprogramma's van de Verenigde Staten en China, verschoof het zwaartepunt van de groei vanaf 2022 definitief naar Europa, Rusland en het Midden-Oosten1.

Europa en het Oosters Conflictterrein

Europa is de regio met de snelst stijgende militaire uitgaven ter wereld sinds het einde van de Koude Oorlog3. Nadat de uitgaven in Europa in 2024 met 17 procent waren gestegen, groeiden ze in 2025 met nog eens 14 procent tot een totaal van $864 miljard1.

Binnen de Europese Unie laten de cijfers van het Europees Defensieagentschap (EDA) een vergelijkbare stroomversnelling zien12. De totale defensie-uitgaven van de 27 EU-lidstaten stegen van €219 miljard in 2019 naar €343 miljard in 2024 en bereikten €418 miljard in 202512. Dit betekent een cumulatieve nominale stijging van ruim 90 procent in euro's ten opzichte van de pre-pandemische situatie12. In 2025 besteedden de EU-lidstaten geaggregeerd 2,2 procent van hun BBP aan defensie12.

Land / Entiteit

Uitgaven 2025 (mld. USD/EUR)

Reële Verandering (2024–2025 %)

Aandeel BBP 2025 (%)

Aandeel BBP 2016 (%)

Verenigde Staten

$954,0 mld. USD

-7,5%

3,1%

3,4%6

China

$336,0 mld. USD

+7,4%

1,7%

1,7%6

Rusland

$190,0 mld. USD

+5,9%

7,5%

5,4%6

Duitsland

$114,0 mld. USD

+24,0%

2,3%

1,1%6

India

$92,1 mld. USD

+8,9%

2,3%

2,5%6

Oekraïne

$84,1 mld. USD

+20,0%

40,0%

3,7%6

Polen

$46,8 mld. USD

+23,0%

4,5%

1,9%6

EU-27 Totaal (EDA)

€418,0 mld. EUR

+20,0%

2,2%

~1,3%12

De Russische Federatie heeft haar economie ingrijpend geherstructureerd om de langdurige oorlog in Oekraïne te ondersteunen2. De Russische defensie-uitgaven stegen met 24 procent in 2023 tot $109 miljard, klommen met 38 procent in 2024 naar $149 miljard, en bereikten in 2025 een geschat niveau van $190 miljard1. Hiermee steeg het Russische defensiebudget naar 7,5 procent van het nationale BBP, wat overeenkomt met ongeveer 50 procent van de centrale overheidsuitgaven van het land5.

Oekraïne kende de meest extreme stijging van de militaire druk wereldwijd5. De Oekraïense defensie-uitgaven namen toe van $64,8 miljard in 2023 naar $84,1 miljard in 20252. In 2025 wijdde Oekraïne 40 procent van zijn BBP aan defensie5. Deze cijfers omvatten de directe nationale overheidsbestedingen en sluiten de miljarden aan directe buitenlandse militaire hulp uit die door westerse bondgenoten zijn verstrekt, aangezien SIPRI deze financiële steun toerekent aan de donorlanden6.

De Indo-Pacific en Noord-Amerika

In de Indo-Pacific bleven de defensie-uitgaven gestaag groeien, gedreven door de strategische rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China, evenals regionale spanningen rond Taiwan en de Zuid-Chinese Zee1. China verhoogde zijn militaire budget in 2025 met 7,4 procent tot een geschatte $336 miljard, wat de 31e achtereenvolgende jaarlijkse stijging markeerde6. India verhoogde zijn budget in 2025 naar $92,1 miljard (+8,9%), terwijl Japan met een stijging van 9,7 procent naar $62,2 miljard een van de krachtigste hersteloperaties van zijn militaire vermogen in de naoorlogse geschiedenis voortzette6.

De Verenigde Staten bleven met afstand 's werelds grootste defensiespender1. Het Amerikaanse budget steeg van $916 miljard in 2023 naar $997 miljard in 20241. In 2025 vertoonden de Amerikaanse cijfers een reële daling tot $954 miljard (-7,5% ten opzichte van 2024), veroorzaakt door budgettaire correcties en inflatie-effecten, al bleef het Amerikaanse aandeel in de wereldwijde defensie-uitgaven dominant op 33 procent6.

Structuurveranderingen in NAVO-Verplichtingen en Industriële Capaciteit

De stijging van de defensie-uitgaven sinds de pandemie kent ook een institutionele dimensie1. De normen waaraan westerse bondgenoten hun defensiebudgetten toetsen, zijn in korte tijd ingrijpend herzien8.

Transformatie van de NAVO-Normen

In 2014 spraken de NAVO-bondgenoten af om binnen tien jaar ten minste 2,0 procent van hun BBP aan defensie te besteden2. Tijdens de COVID-19-pandemie voldeed slechts een klein aantal landen aan deze afspraak2. Vanaf 2022 is de naleving van deze norm in een sneltreinvaart geraakt: in 2022 voldeden slechts 7 leden aan de norm, in 2023 steeg dit naar 11 leden, in 2024 bereikten 18 leden de drempel, en in 2025 voldeden 23 van de 32 NAVO-leden aan de 2,0 procent-norm volgens de SIPRI-methodologie1.

De totale uitgaven van de 32 NAVO-bondgenoten bedroegen in 2025 $1.581 miljard, wat goed was voor 55 procent van alle wereldwijde militaire bestedingen4. De Europese NAVO-leden alleen al gaven $559 miljard uit4. Om in te spelen op de veranderde veiligheidssituatie besloten de NAVO-regeringsleiders tijdens de Top van Den Haag in juni 2025 tot een drastische verhoging van de doelstellingen8. Er werd een nieuw langetermijndoel overeengekomen waarbij bondgenoten zich verplichten om tegen 2035 in totaal 5,0 procent van hun BBP aan defensie en nationale weerbaarheid te besteden5. Dit streefcijfer is opgebouwd uit 3,5 procent van het BBP gereserveerd voor kernuitgaven aan defensie en 1,5 procent van het BBP toegewezen aan bredere defensie- en veiligheidsinvesteringen, zoals civiele bescherming, kritieke infrastructuur en industriële capaciteit8.

Verschuiving binnen Defensiebudgetten

Een belangrijk kenmerk van de post-pandemische herstructurering is de verandering in de interne budgetverdeling12. Waar defensiebudgetten historisch gezien grotendeels werden opgeslokt door personeelskosten en pensioenen, verschuift het kapitaal nu massaal naar investeringen in materieel procurement, munitieproductie en Onderzoek & Ontwikkeling (O&O)12.

Volgens data van de Europese Unie steeg het aandeel van defensie-investeringen binnen de EU-lidstaten tot een recordhoogte van 32,2 procent van de totale defensie-uitgaven in 2025, waarmee het de PESCO-norm van 20 procent ruimschoots overtrof12. De uitgaven aan directe aanschaf van defensiematerieel binnen de EU stegen in 2025 alleen al met 26 procent in reële termen tot €115 miljard12. Tevens steeg de omzet van de Europese defensie-industrie van €123,8 miljard in 2021 naar €183,4 miljard in 2024, wat neerkomt op een stijging van 48,1 procent19. De sterke stijging van de vraag stuitte echter op knelpunten in de toeleveringsketens, grondstoffenschaarste, capaciteitsgebrek bij munitiefabrikanten en hoge industriële energiekosten12.

Macro-economische Implicaties en Langetermijnperspectief

De krachtige stijging van de wereldwijde defensie-uitgaven sinds de COVID-19-pandemie brengt brede economische en maatschappelijke gevolgen met zich mee12. Tijdens de pandemie van 2020–2021 lieten overheden hun staatsschulden fors oplopen om de gezondheidszorg en economische steunpakketten te financieren3. De daaropvolgende verplichting om defensiebudgetten structureel te verhogen veroorzaakt toenemende budgettaire wrijvingen in veel westerse landen, waar defensie-uitgaven rechtstreeks concurreren met budgetten voor zorg, sociale zekerheid en de energietransitie12.

Om deze begrotingsdruk op te vangen, hebben internationale instellingen flexibiliteitsmechanismen geactiveerd21. Zo heeft de Europese Commissie het gebruik van een nationale ontsnappingsclausule voor defensie-uitgaven toegestaan binnen de Europese begrotingsregels, en is het mogelijk gemaakt om ongebruikte gelden uit de post-COVID Herstel- en Resilientiefaciliteit (RRF) te herbestemmen voor defensie-investeringen, zoals door Polen werd toegepast voor een bedrag van bijna €6 miljard21.

De gelijktijdige herbewapening van zowel de NAVO-lidstaten als Rusland, China en diverse regionale spelers versterkt de mondiale wapenwedloop1. De geaggregeerde omzet van de 100 grootste wapenproducenten ter wereld bereikte in 2024 een niveau van $679 miljard, een reële stijging van 5,9 procent vergeleken met 20235. Omdat overheden meerjarige inkoopcontracten met een looptijd van 10 tot 15 jaar afsluiten om defensiebedrijven afnamegaranties te bieden, zijn deze verhoogde defensie-uitgaven voor de komende decennia vastgelegd in de overheidsbegrotingen12.

Conclusie

Sinds het uitbreken van de COVID-19-pandemie zijn de wereldwijde defensie-uitgaven in een versnelling geraakt die de mondiale veiligheidsarchitectuur en overheidsfinanciën ingrijpend heeft veranderd1. Van een pre-pandemisch niveau van $1.917 miljard in 2019 zijn de jaarlijkse militaire bestedingen gestegen naar $2.887 miljard in 20253. Deze nominale toename van bijna $1 biljoen reflecteert een fundamentele heroriëntatie van de mondiale overheidsbestedingen3.

De drijvende krachten achter deze stijging zijn geëvolueerd van budgettaire bescherming tijdens de pandemie naar een directe aanpassing aan grootschalige gewapende conflicten en de hernieuwde rivaliteit tussen grootmachten1. Gegeven de nieuwe internationale verplichtingen, zoals het NAVO-streefcijfer van 5 procent van het BBP voor 2035, en de langjarige contractuele verplichtingen van overheden met de defensie-industrie, zullen de wereldwijde defensie-uitgaven ook in de komende jaren op een historisch hoog niveau blijven8.

Works cited

1. Trends in World Military Expenditure, 2024 - SIPRI, https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf

2. Trends in World Military Expenditure, 2023 - SIPRI, https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-04/2404_fs_milex_2023.pdf

3. Related news - SIPRI, https://www.sipri.org/research/armament-and-disarmament/arms-and-military-expenditure/military-expenditure/recent-news

4. Trends in World Military Expenditure, 2025 - SIPRI, https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf

5. SIPRI Yearbook 2026, Summary, https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-06/yb26_summary_en_1.pdf

6. Trends in World Military Expenditure, 2025 - SIPRI, https://www.sipri.org/publications/2026/sipri-fact-sheets/trends-world-military-expenditure-2025

7. SIPRI Military Expenditure 2022 Data | PDF - Scribd, https://www.scribd.com/document/817219661/SIPRI-Milex-data-1949-2024

8. Global trends - Brexit FactBase, https://brexitfactbase.com/11-defence-and-security/global-trends/

9. World Military Expenditure 2025 - SIPRI, https://www.sipri.org/sites/default/files/Military%20Expenditure%202025.pdf

10. SIPRI Military Expenditure Database, https://www.sipri.org/databases/milex

11. Sharp rise in European spending amid war and new NATO, https://www.facebook.com/sipri.org/videos/sharp-rise-in-european-spending-amid-war-and-new-nato-spending-target-the-main-c/1327516569284178/

12. Defence Data 2025–2026, https://eda.europa.eu/docs/default-source/eda-publications/2026-eda_defencedata_webpublic.pdf

13. Defence Data 2024-2025, https://eda.europa.eu/docs/default-source/brochures/2025-eda_defencedata_web.pdf

14. List of countries with highest military expenditures - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_with_highest_military_expenditures

15. defense spending, industrial policy and support for Ukraine, https://www.en.bgk.pl/files/public/Pliki/Raporty/NATO_defense-spending_UA-support_report_ENG.pdf

16. Defence Investment of NATO Countries (2014-2026), https://www.nato.int/content/dam/nato/webready/documents/finance/def-exp-2026-en.pdf

17. Defence investment and NATO's 5% commitment, https://www.nato.int/en/what-we-do/introduction-to-nato/defence-expenditures-and-natos-5-commitment

18. Defence Spending: Who Is Doing What? September 2025, https://icds.ee/en/defence-spending-who-is-doing-what-september-2025/

19. EU defence in numbers - consilium.europa.eu, https://www.consilium.europa.eu/en/policies/defence-numbers/

20. Powering Deterrence: Energy Costs, Industrial Capacity, and, https://atlasinstitute.org/powering-deterrence-energy-costs-industrial-capacity-and-natos-hidden-rearmament-risk/

21. Review 01/2026: EU defence policy in the spotlight, https://www.eca.europa.eu/en/publications/RV-2026-01