De Escalatie van de Zesde of Zevende Massa-extinctie: De Rol van de Menselijke Migratie naar Sahul

Het Concept van de Kwartaire Extinctie binnen de Mondiale Biodiversiteitscrisis

In de afgelopen decennia is binnen de aardwetenschappen en de ecologie het besef gegroeid dat de aarde zich in een ongekende biologische crisis bevindt, die vaak wordt aangeduid als de zesde of de zevende massa-extinctie1. De introductie van de term "zevende massa-extinctie" vloeit voort uit recente ontdekkingen van voorheen ondergewaardeerde geologische crises, zoals de end-Guadalupische extinctie rond 260 miljoen jaar geleden, waarbij naar schatting 60% van de mariene soorten en een vergelijkbaar deel van de terrestrische reptielen verdween4. Ongeacht de numerieke indeling vormt de Laat-Kwartaire Extinctie (LQE) – een golf van uitstervingen die zich over de afgelopen 50.000 jaar voltrok – de directe historische proloog en de ecologische wegbereider van het huidige Antropoceen5.

De Kwartaire extinctiegolf onderscheidt zich fundamenteel van eerdere biologische crises in het Fanerozoïcum door een extreme selectiviteit op basis van lichaamsomvang5. Waar abiotische catastrofen zoals asteroïde-inslagen of grootschalig vulkanisme hele ecosystemen willekeurig decimeerden, trof de LQE nagenoeg uitsluitend de megafauna: terrestrische gewervelde dieren met een volwassen gewicht van meer dan 44 kilogram7. Wereldwijd verdween ongeveer 65% van alle megafaunasoorten, waarbij de intensiteit van het verlies progressief toenam naarmate de menselijke migratieafstand vanaf de Afrikaanse bakermat groter werd7. Deze geografische gradiënt weerspiegelt de mate van evolutionaire acclimatisatie; in gebieden die het laatst door Homo sapiens werden gekoloniseerd, had de inheemse fauna geen tijd gehad om zich aan te passen aan de komst van een technologisch geavanceerde apexpredator, wat resulteerde in extreme ecologische naïviteit7.

Continent / Regio

Percentage Uitgestorven Megafauna (>44 kg)

Schatting van Menselijke Aankomst (jaar geleden)

Mate van Evolutionaire Co-existentie

Primaire Veronderstelde Oorzaken

Afrika

Co-evolutie (herkomstgebied)

Miljoenen jaren

Geen extreme naïviteit door langdurige co-evolutie met homininen7

Noord-Amerika

jaar

Abrupte predatiedruk ("blitzkrieg") en snelle klimaatverschuivingen7

Zuid-Amerika

jaar

Combinatie van abrupte menselijke jacht en snelle vegetatieve transities7

Sahul (Australië)

jaar

Onmerkbare overkill, eierroof en secundaire trofische ineenstorting7

De Kolonisatie van Sahul en de Chronologie van de Instorting

De migratie van de moderne mens naar Sahul – het prehistorische supercontinent dat destijds Australië, Tasmanië en Nieuw-Guinea omvatte via drooggevallen landbruggen – markeert het exacte moment waarop de Kwartaire extinctiegolf in intensiteit escaleerde7. Mensen bereikten Sahul halverwege de laatste ijstijd via een reeks maritieme oversteken10. Omdat deze migratie onafhankelijk was van de ijskapdynamiek die de latere migratieroutes in Eurazië en Noord-Amerika dicteerde, biedt Sahul een unieke en ongecompromitteerde wetenschappelijke testcase om de effecten van menselijke kolonisatie te scheiden van natuurlijke klimaatschommelingen10.

De timing van deze kolonisatie en de daaropvolgende faunale ineenstorting is langdurig het onderwerp geweest van fel debat10. Recente toepassingen van uiterst nauwkeurige dateringstechnieken, zoals optisch gestimuleerde luminescentie (OSL) en Uranium-Thorium (U-Th) datering op megafaunaresten, tonen aan dat het zwaartepunt van de extinctie op het Australische vasteland zich concentreerde rond 46.000 jaar geleden11. Dit sluit nauw aan bij de kortere chronologie van menselijke aankomst rond 50.000 jaar geleden11. Hoewel schattingen van de totale co-existentie op continentale schaal variëren tot wel 13.500 jaar, wijzen lokale en regionale sequenties op een veel snellere ineenstorting zodra menselijke populaties zich in een specifiek gebied vestigden9.

De Ecologische Gemeenschap van Sahul en Haar Unieke Kwetsbaarheid

Vóór de aankomst van de mens herbergde Sahul een ecologisch unieke gemeenschap van giganten14. In tegenstelling tot andere continenten, waar placentale zoogdieren de megafaunagilden domineerden, bestond de topklasse van Sahul hoofdzakelijk uit reusachtige buideldieren (marsupialia), cloacadieren (monotremata), enorme reptielen en monumentale loopvogels11. Deze gemeenschap kende een hoge mate van specialisatie en bezat door haar langdurige geografische isolatie geen enkele evolutionaire ervaring met intelligente hominine jagers14.

De ecologische structuur van deze gemeenschap was kwetsbaar voor verstoringen14. Netwerkanalyses van het prehistorische voedselweb van Sahul tonen aan dat de grotere herbivoren, door hun positie als sleutelsoorten, nauwelijks natuurlijke predatoren kenden14. De introductie van een nieuwe, technologisch superieure apexpredator activeerde daardoor hevige bottom-up co-extincties14. De eliminatie van grote herbivoren beroofde de aanwezige gigantische carnivoren van hun prooibasis, wat leidde tot een onvermijdelijke cascade van secundaire uitstervingen binnen de gehele trofische piramide14.

Inheemse soorten die deel uitmaakten van deze kwetsbare ecologische gemeenschap zijn onder meer:

• Diprotodon optatum: Het grootste buideldier dat ooit heeft geleefd, met een geschat gewicht tot 2,8 ton11. Dit neushoornachtige dier was een browser die seizoensgebonden migraties uitvoerde over het continent op zoek naar geschikte vegetatie11.

• Thylacoleo carnifex: De buidelleeuw, een zeer gespecialiseerde carnivoor van circa 100 tot 130 kilogram met intrekbare duimklauwen en massieve, schaarachtige pre-molaren die werden gebruikt om prooien te doden11.

• Procoptodon goliah: De reuzenkangoeroe met een plat gezicht, die tot 3 meter hoog kon worden en circa 230 kilogram woog11. Fysiologische reconstructies suggereren dat dit dier te zwaar was om te springen en zich in plaats daarvan stappend voortbewoog15.

• Genyornis newtoni: Een gigantische, flightless loopvogel van ruim 2 meter hoog en ongeveer 200 tot 240 kilogram15. Deze vogel bezat een zware snavel en was ecologisch sterk gebonden aan zoetwaterhabitats en aquatische vegetatie17.

• Zygomaturus trilobus: Een bulachtige vertegenwoordiger van de Diprotodontidae die voornamelijk de nattere kuststreken en wetlands bewoonde en met zijn gespecialiseerde snuit riet en russen verzamelde11.

• Zaglossus hacketti: Een gigantische mierenegel (cloacadier) ter grootte van een schaap, die de dichte bossen van West-Australië bewoonde18.

• Megalania, Wonambi en Quinkana: De reptielencomponent van de megafauna, bestaande uit respectievelijk een gigantische varaan van wel 5 tot 7 meter lang, een reusachtige wurgslang en een landbewonende krokodil met gekartelde tanden11.

De Mechanismen van Antropogene Extinctie

De mechanismen waarmee de vroege menselijke populaties de ondergang van de unieke fauna van Sahul veroorzaakten, zijn divers en omvatten zowel directe exploitatie als indirecte ecologische druk.

Onmerkbare Overkill (Imperceptible Overkill)

In tegenstelling tot de abrupte "blitzkrieg"-modellen die elders zijn voorgesteld, voltrok de extinctie in Sahul zich waarschijnlijk via het principe van de onmerkbare overkill (imperceptible overkill)12. De megafaunasoorten bezaten uiterst trage levensgeschiedenissen (slow life histories), gekenmerkt door een hoge leeftijd bij geslachtsrijpheid, lange draagtijden en lage geboortecijfers8.

Demografische populatiemodellen tonen aan dat een minimale maar constante verhoging van de sterfte al voldoende was om deze soorten binnen enkele eeuwen tot uitsterven te dwingen21. Het doden van slechts één tot twee jonge individuen per tien mensen per jaar was mathematisch voldoende om de natuurlijke aanwas van een populatie van bijvoorbeeld Diprotodon optatum permanent te overtreffen21. Omdat deze predatiedruk subtiel over de generaties heen was verspreid, was het effect voor de menselijke jagers zelf op korte termijn onmerkbaar, maar op lange termijn ecologisch fataal21.

Direct Bewijs voor Eierroof: Genyornis newtoni en het Progura-Debat

Het meest directe bewijs voor menselijke predatie op de megafauna van Sahul is gevonden in de vorm van karakteristieke brandplekken op gefossiliseerde eierschalen van Genyornis newtoni11. Op meer dan 200 locaties verspreid over het continent zijn scherven van deze meloengrote eieren (met een gewicht van circa 1,6 kilogram) aangetroffen met duidelijke verbrandingspatronen11. De aanwezigheid van een scherpe thermische gradiënt binnen individuele scherven wijst op blootstelling aan een gelokaliseerde hittebron, zoals de gloeiende as van een kookvuur, wat onmogelijk gereproduceerd kan worden door de uniforme hitte van natuurlijke bosbranden16.

Lange tijd werd dit bewijs betwist door critici die argumenteerden dat de eierschalen qua dikte en porositeit te klein waren voor de reusachtige Genyornis en in plaats daarvan toebehoorden aan Progura, een uitgestorven geslacht van grote megapode vogels (reuzenboshoenders)11. Deze controverse werd in 2022 definitief beslecht door een geavanceerd proteoom-onderzoek11. Door middel van eiwitsequencing van de eierschalen werd onomstotelijk aangetoond dat de verbrande resten toebehoorden aan Genyornis newtoni11. Dit bevestigt dat de systematische diefstal en consumptie van eieren door de vroege mens een directe en verwoestende factor was in het reproductieve falen en de uiteindelijke extinctie van deze soort11.

De Rol van Tasmanië als Controle-experiment

De kolonisatie van Tasmanië biedt een waardevol ecologisch controle-experiment voor de mechanismen van de Kwartaire extinctie10. Tasmanië was gedurende het grootste deel van het Pleistoceen via een landbrug verbonden met het Australische vasteland10. Als gevolg van dalende zeespiegels tijdens de laatste ijstijd werd deze landbrug rond 43.000 jaar geleden opnieuw drooggelegd, waarna menselijke populaties het eiland snel koloniseerden10.

Vrijwel direct na de menselijke aankomst, rond 41.000 jaar geleden, werd de Tasmaanse megafauna geëlimineerd11. Cruciaal is dat er in de Tasmaanse sedimentaire archieven uit deze periode geen enkele aanwijzing is gevonden voor het gebruik van vuur als landschapsbeheersing door de vroege bewoners10. Dit wijst erop dat de megafauna hier uitsluitend door directe jacht en predatiedruk werd uitgeroeid, wat de theorie ondersteunt dat directe menselijke predatie (overkill) op zichzelf voldoende was om de continentale extinctie te voltrekken, onafhankelijk van grootschalige vegetatieveranderingen door antropogeen vuur10.

Geografische Variatie in Ecologische Cascades en Landschapstransformatie

De ecologische gevolgen van de megafauna-extinctie waren niet uniform, maar vertoonden een sterke geografische variatie die nauw samenhing met regionale klimaatpatronen en lokale vegetatiestructuren22.

Locatie / Vindplaats

Geografische Ligging

Methode van Datering

Timing van de Extinctie

Primaire Ecologische Consequenties

Lynch's Crater

Noordoost-Australië

Radiokoolstof & CFS-analyse24

[cite: 24, 25]

Ineenstorting Sporormiella, accumulatie van fijne brandstof, enorme toename van bosbranden en permanente overgang van gemengd regenwoud naar droog eucalyptusbos25

Cape Pasley (mariene kern)

Zuidwest-Australië

OSL & foraminiferen-datering12

[cite: 12]

Regionale ineenstorting onder een stabiel klimaat; geen directe stijging in lokale bosbranden of abrupte vegetatieve verschuivingen12

Murray Darling Basin

Zuid-Australië

Planktonische foraminiferen ( & )23

[cite: 23]

Drastische afname van grootzadige plantensoorten door het wegvallen van de noodzakelijke endozoöchore zaadverspreiding door megaherbivoren23

Caledonia Fen

Zuidoost-Australië (hooggelegen)

CFS- en pollenanalyse22

[cite: 22]

Herbivorenafname zonder significante invloed op het vuurregime of de vegetatie; de open grassige steppe bleef stabiel onder invloed van het koele klimaat22

Lynch's Crater en het Vuur-Regime-Verschuivingsmodel

In de warme en vochtige regio's van noordoostelijk Australië, zoals vastgelegd in de sedimenten van Lynch's Crater, leidde het verdwijnen van de megafauna tot een ingrijpende transformatie van het complete ecosysteem22. De coprofiele schimmel Sporormiella, die uitsluitend groeit op de mest van grote herbivoren en fungeert als een directe proxy voor hun abundantie, laat een abrupte daling zien rond 41.000 jaar geleden24.

Nadat deze grote grazers en browsers waren verdwenen, viel de consumptie van enorme hoeveelheden plantaardige biomassa weg25. Dit resulteerde in een ongecontroleerde ophoping van droog organisch materiaal en "fijne brandstoffen" in de ondergroei van de bossen25. De sedimentlagen tonen aan dat pas na de ineenstorting van de megafaunapopulaties de hoeveelheid houtskooldeeltjes in de afzettingen dramatisch toenam25. Dit bewijst dat de stijging van bosbranden een direct gevolg was van de extinctie van de herbivoren25. De intensivering van de vuuractiviteit decimeerde de vuurgevoelige, biodiverse regenwouden en stimuleerde de expansie van pyrofiele, hardbladige (sclerofiele) vegetatie, in het bijzonder eucalyptusbomen (Eucalyptus), waardoor het landschap permanent veranderde in een drogere savannestructuur25.

Het Murray Darling Basin en het Verlies van Zaadverspreiders

In het zuidelijke Murray Darling Basin laten functioneel-paleo-ecologische analyses van mariene sedimentkernen een ander aspect van de ecologische cascade zien23. De ineenstorting van de megafauna rond 43.300 jaar geleden ging hier gepaard met een significante afname van plantengenera die grote vruchten en zaden produceerden23.

Grote herbivoren zoals Diprotodon fungeerden als de primaire vectoren voor de verspreiding van deze zaden via endozoöchorie (het passeren van het spijsverteringskanaal)23. Het wegvallen van deze ecologische dienst leidde tot een evolutionaire mismatch; planten met obsolete verdedigingsmechanismen of niet-functionele zaadverspreidingsmechanismen raakten lokaal gemarginaliseerd of stierven uit, wat resulteerde in een verdere floristische verarming van het bekken23.

Caledonia Fen en de Invloed van Klimaatgrenzen

In tegenstelling tot de spectaculaire transities in Lynch's Crater en het Murray Darling Basin, toont de hooggelegen en koelere locatie Caledonia Fen in het zuidoosten van Australië aan dat de ecologische effecten van de extinctie sterk afhankelijk waren van de lokale productiviteit22. Hoewel de Sporormiella-sporen hier eveneens een scherpe en definitieve daling laten zien tussen 50.000 en 40.000 jaar geleden, trad er geen toename van bosbranden of een structurele verandering in de vegetatie op22. De vegetatie bleef stabiel als een open gras- en struiksteppe22. Dit suggereert dat in koudere, minder productieve omgevingen de accumulatie van brandstof na het wegvallen van de megafauna onvoldoende groot was om de natuurlijke vuurdynamiek te beïnvloeden, waardoor de ecologische cascades geografisch beperkt bleven22.

De Klimaatcontroverse en de Kwestie van Co-existentie

Hoewel de antropogene verklaring voor de Australische megafauna-extinctie door een overgrote meerderheid van de wetenschappelijke gemeenschap wordt ondersteund, blijft een minderheid van de onderzoekers wijzen op de rol van klimatologische stressfactoren11.

De Rol van Aridisatie en de Penultimate Glacial Maximum

Klimaatgeoriënteerde hypothesen stellen dat Sahul gedurende het gehele Midden- tot Laat-Pleistoceen onderhevig was aan een progressieve en stapsgewijze uitdroging28. Gegevens uit Antarctische ijskernen (zoals het EPICA Dome C-record) laten zien dat de laatste ijstijdcycli gekenmerkt werden door ongekend diepe temperatuurminima en een hoge mate van millennial-scale variabiliteit, met name rond 70.000 tot 63.000 jaar geleden28.

Aanhangers van deze theorie beweren dat veel megafaunasoorten al ver vóór de komst van de mens in populatieomvang waren gedecimeerd of volledig waren uitgestorven door de extreme droogte van het Penultimate Glacial Maximum rond 130.000 jaar geleden11. Zij wijzen op vindplaatsen zoals Walker Creek in Queensland, waar sedimentaire sequenties suggereren dat lokale megafauna verdween na een langdurige periode van ecologische achteruitgang veroorzaakt door klimaatstress11.

Het Debat rondom Cuddie Springs en Stratigrafische Reworking

Een centraal brandpunt in deze discussie is de archeologische vindplaats Cuddie Springs in het noorden van New South Wales11. Dit is een van de weinige locaties op het continent waar stenen werktuigen van menselijke makelij in dezelfde sedimentlagen zijn aangetroffen als de fossiele resten van megafauna, zoals Diprotodon en Genyornis, met dateringen die wijzen op een overleving tot wel 30.000 jaar geleden11. Dit zou duiden op een extreem lange co-existentie van ten minste 10.000 tot 20.000 jaar, wat de theorie van een snelle antropogene overkill zou verzwakken11.

De integriteit van de stratigrafie van Cuddie Springs is echter door talrijke critici in twijfel getrokken11. Analyse van de sedimenten wijst op grootschalige post-depositionele verstoringen11. De vindplaats bevindt zich in een actieve kleipan die periodiek overstroomt en waarin in 1876 een diepe put werd gegraven door vroege kolonisten11. Bovendien heeft het betreden van de natte klei door zwaar vee in historische tijden geleid tot het fysiek neerwaarts persen van jongere stenen werktuigen in de oudere, Pleistocene lagen11.

Het feit dat sommige werktuigen nog resten van bloed en haar bevatten, terwijl de megafaunabotten in dezelfde laag volledig zijn gemineraliseerd en geen spoor van collageen meer bevatten, bevestigt dat de lagen mechanisch zijn gemengd11. Cuddie Springs kan daarom niet worden gebruikt als betrouwbaar bewijs voor een langdurige overleving van megafauna tot ver in het Holoceen11.

Het Analoge Effect van Nieuwe Predatoren: De Dingo-introductie

Als indirecte ondersteuning voor de impact van nieuwe predatoren kan worden gekeken naar een veel recenter ecologisch evenement in Australië: de introductie van de dingo (Canis lupus dingo) ongeveer 3.500 jaar geleden30. De komst van deze placentale carnivoor viel direct samen met het volledige uitsterven van de buidelwolf (Thylacinus cynocephalus) en de Tasmaanse duivel (Sarcophilus harrisii) op het Australische vasteland, terwijl beide soorten overleefden op het dingo-vrije eiland Tasmanië30. Dit historische precedent illustreert hoe de introductie van één enkele nieuwe predator een verwoestende, continent-brede verschuiving teweeg kan brengen binnen een gevestigde fauna, wat een analoog mechanisme weerspiegelt voor de veel grotere antropogene catastrofe van 50.000 jaar geleden30.

Conclusie: Sahul als Cruciale Schakel in de Mondiale Extinctiegolf

De intensivering van de Kwartaire extinctiegolf rond 50.000 jaar geleden in Sahul vormt de vroegste, meest overtuigende demonstratie van de menselijke capaciteit om op continentale schaal planetaire systemen te transformeren5. De unieke ecologische naïviteit van de Australische fauna, gecombineerd met de trage levensgeschiedenissen van de inheemse giganten, maakte het continent uiterst kwetsbaar voor zelfs de meest minimale antropogene druk10.

Door middel van een proces van onmerkbare overkill en grootschalige eierroof slaagden vroege menselijke populaties erin om binnen enkele millennia de complete megafaunagilde te decimeren16. De daaropvolgende ecologische cascades – variërend van de drastische verandering van continentale vuurregimes en de transformatie van biodiverse regenwouden naar monotone eucalyptusbossen, tot het verlies van vitale evolutionaire interacties zoals zaadverspreiding – tonen aan dat de menselijke kolonisatie van Sahul de fundamentele ecologische dynamiek van het continent definitief heeft herschreven23.

Sahul fungeert daarmee als de ultieme wetenschappelijke blauwdruk voor de mechanismen achter de huidige zesde of zeven massa-extinctie, waarbij de mens de rol van een geologische kracht op zich heeft genomen en de biosfeer in een permanente staat van transformatie heeft gebracht1.

Works cited

1. Holocene extinction - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Holocene_extinction

2. Half-Earth Socialism and the Path Beyond Capital - Monthly Review, https://monthlyreview.org/articles/half-earth-socialism-and-the-path-beyond-capital/

3. You have been living in a new geologic time all along | - ideas.ted.com, https://ideas.ted.com/you-have-been-living-in-a-new-geologic-time-all-along/

4. Seventh Mass Extinction? Severe and Deadly Event 260 Million Years Ago Discovered by Scientists - Newsweek, https://www.newsweek.com/seventh-mass-extinction-severe-deadly-event-1458474

5. The late-Quaternary megafauna extinctions: Patterns, causes, ecological consequences and implications for ecosystem management in the Anthropocene - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11895740/

6. The late-Quaternary megafauna extinctions: Patterns, causes, ecological consequences and implications for ecosystem management i, https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/E885D8C5C90424254C1C75A61DE9D087/S2755095824000044a.pdf/the-late-quaternary-megafauna-extinctions-patterns-causes-ecological-consequences-and-implications-for-ecosystem-management-in-the-anthropocene.pdf

7. Late Pleistocene extinctions - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Late_Pleistocene_extinctions

8. Late Quaternary Extinctions: State of the Debate - Integrative Biology |, https://ib.berkeley.edu/labs/barnosky/Koch%20%20and%20Barnosky%202006.pdf

9. Climate change not to blame for late Quaternary megafauna extinctions in Australia - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4740174/

10. What caused extinction of the Pleistocene megafauna of Sahul? - Royal Society Publishing, https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/283/1824/20152399/77999/What-caused-extinction-of-the-Pleistocene

11. Australian megafauna - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Australian_megafauna

12. Humans rather than climate the primary cause of Pleistocene megafaunal extinction in Australia | springermedizin.de, https://www.springermedizin.de/humans-rather-than-climate-the-primary-cause-of-pleistocene-mega/52555728

13. Humans caused Australia's megafaunal extinction - Monash University, https://www.monash.edu/news/articles/humans-caused-australias-megafaunal-extinction

14. Sahul's megafauna were vulnerable to extinction due to their position in the trophic network, https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2021.01.19.427338v1.full-text

15. Uitstervingen en de mens | Tsjok's blog - WordPress.com, https://tsjok45.wordpress.com/2012/11/09/uitstervingen-en-de-mens/

16. Ancient extinction of giant Australian bird points to humans - The Fossil Forum, https://www.thefossilforum.com/topic/60918-ancient-extinction-of-giant-australian-bird-points-to-humans/

17. Genyornis newtoni - Dinosauria Creatures, https://dinosauriacreatures.com/en/products/genyornis-newtoni-1

18. Australia's ancient Megafauna was killed by humans - Environmental Jobs Network, https://www.environmentaljobs.com.au/news/australias-ancient-megafauna-was-killed-humans

19. Megafauna - The Australian Museum, https://australian.museum/learn/australia-over-time/megafauna/

20. EXTINCT ANIMALS - An Encyclopedia of Species That Have Disappeared during Human History - Ross Piper, https://ia800807.us.archive.org/7/items/tgReferencesfolder/Encyclopedia%20of%20Extinct%20Animals.pdf

21. Selective hunting of juveniles as a cause of the imperceptible overkill of the Australian Pleistocene 'megafauna' - ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/235438372_Selective_hunting_of_juveniles_as_a_cause_of_the_imperceptible_overkill_of_the_Australian_Pleistocene_'megafauna'

22. Geographic variation in the ecological effects of extinction of Australia's Pleistocene megafauna - The Australian National University, https://researchportalplus.anu.edu.au/en/publications/geographic-variation-in-the-ecological-effects-of-extinction-of-a/

23. On the timing of megafaunal extinction and associated floristic consequences in Australia through the lens of functional palaeoecology - Archimer, https://archimer.ifremer.fr/doc/00849/96095/

24. Blame it on the hunters - Science Illustrated -, https://scienceillustrated.com.au/blog/nature/blame-it-on-the-hunters/

25. Humans killed off magnificent Australian megafauna, flipping rainforest into savannah, https://news.mongabay.com/2012/03/humans-killed-off-magnificent-australian-megafauna-flipping-rainforest-into-savannah/

26. The aftermath of megafaunal extinction: ecosystem transformation in Pleistocene Australia - PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22442481/

27. Ecological consequences of Late Quaternary extinctions of megafauna - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2684593/

28. Climate change frames debate over the extinction of megafauna in Sahul (Pleistocene Australia-New Guinea) - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3670326/

29. Megafauna Extinction - A biography of the Australian continent, https://austhrutime.com/marsupial_megafauna_extinction.htm

30. Animals and Fossils - Department for Environment and Water, https://cdn.environment.sa.gov.au/naracoortecaves/docs/naracoorte-caves-animals-and-fossils-fact.pdf